31 December, ik weet niet of het ooit onderzocht is, maar ik zou toch wel een balletje durven opgooien dat het één van de meest stressvolle dagen van het jaar zou kunnen zijn. Of in elk geval een dag die in toenemende mate aan steeds meer mensen om me heen (en ik beken: ook aan mezelf) harde hoofdbrekens kost. Op 31 december vindt namelijk zoals bij iedereen bekend de viering van Oud en Nieuw plaats, iets waarbij tegenwoordig vooral de nadruk wordt gelegd op het feit dat dit hét feest van het jaar moet worden. Hét belangrijkste moment van het afgelopen jaar dat hét perfecte feest moet vormen. Hét perfecte feest dat per definitie allerlei voorwaarden stelt waaraan voldaan moet worden.
Zo is er hét perfecte jurkje met een uitstekende balans tussen schattigheid en voldoende sex-appeal, comfortabel genoeg voor het bankhang gedeelte, maar toch ook zwierig en zwaaiend als later op de avond gedanst wordt en natuurlijk bovenal iets wat uitermate past bij de dresscode van de avond, maar toch uniek genoeg is om voldoende karakter te tonen. Verder dé perfecte locatie, waarvoor steeds vaker grote sommen geld moeten worden neergelegd, met een uitermate hip imago, waar een welbekende DJ of band de ultieme muziek van 2010 speelt, met af en toe een nostalgisch liedje dat je mooie herinneringen aan je dorkie middelbare school periode naar boven haalt. En tot slot natuurlijk hét perfecte gezelschap, een zorgvuldige mix van hippe, stijlvolle mensen waar te midden jij je even hip en stijlvol voelt, de intelligente grappenmaker die een scherpe doch uitermate amusante analyse van het afgelopen jaar kan maken, oude vertrouwde vrienden die je op de rug kunt slaan en waarmee je kunt lachen over je blunders van 2010, en niet te vergeten die ene speciale persoon die je op het moment suprême diep in de ogen kunt kijken, en die je je eerste kus van 2011 kan bezorgen.
Oud en Nieuw is tegenwoordig dus iets geworden dat voor vele stressvolle momenten en keuzedilemma’s zorgt, bij de meest welbewuste mensen zelfs al vanaf oktober. Waar de wereld volgens populaire theoretische benamingen gedurende andere dagen van het jaar verdeeld is in satisfiers (snelle kiezers volgens het credo ‘goed is goed genoeg’), en optimizers (eeuwige twijfelaars in voortdurende queeste naar de beste keuze), lijken in de aanloop naar de Oud en Nieuw viering steeds meer mensen opeens in een optimizer te veranderen. De traditie van de Oud en Nieuw viering is een ware queeste geworden, waarbij zoals vaak bij dergelijke ondernemingen, eigenlijk iedereen jammerlijk faalt. Decepties en teleurstellingen, klein en groot, verdrongen door overmatige alcoholconsumptie, zijn tegenwoordig vaker aanwezig op dé avond van het jaar dan vettige oliebollen.
Vanwaar deze druk om het perfecte, optimale Oud en Nieuw feest te creëren? De verklaring hiervoor zou ik willen leggen in het feit dat dit uitluiden van het oude jaar en inluiden van het nieuwe, bij uitstek een moment is waarop iedereen zich weer even bewust wordt van zijn/haar identiteit. Het is een overgangs- of bezinningsmoment waarbij men nadenkt over de wensen met betrekking tot het leven en identiteit. Wat zijn goede voornemens immers anders dan wensen om de identiteit op een bepaalde manier te vormen en te veranderen? Daarom is het inluiden van een nieuw jaar een statement pur sang om met een nieuwe, schone, maar vooral uitermate meer toffe, slanke, gezonde, avontuurlijke lei te kunnen starten. Het Oud en Nieuw moment vormt zo in feite niet zozeer het vertrekpunt van de lange weg die voor je ligt waarmee je je voornemens gaat verwezenlijken. Niet het moment van bezinning, evaluaties van het afgelopen jaar met alle hoogte- en dieptepunten en aan de hand daarvan de nieuwe richting voor het komende jaar, al dan niet uitgewerkt in een verregaande stappenplan. Nee, de nieuwjaarsviering is tegenwoordig voor veel mensen vooral een viering van het nieuwe, het nieuwe Zelf, maar dan vooral: alsof je deze nieuwe identiteit, al je goede voornemens, al bereikt hebt. Of zoals Prince het zo treffend verwoordde in de titelsong van zijn album uit 1982: ‘Tonight we’re gonna party like it’s 1999!’.
Waar Oud en Nieuw als traditie al vanouds de waarde heeft dat men zich bewust wordt van het verstrijken van de tijd, en dan met name in relatie tot de eigen beperkte tijd die hem/haar gegeven is, een bezinningsmoment waarop even kan worden stilgestaan in het heden om te kijken naar het verleden en naar de toekomst, lijkt de huidige viering meer een nieuwjaarsfeest te zijn waar vooral de toekomst centraal staat. Een toekomst waarnaar, wellicht kenmerkend voor de huidige tijd, haastig vooruit gesneld wordt, zo haastig dat deze toekomst op het magische moment van de tijdswisseling, een eigen wisseltruc kan uitvoeren, omdat het je oude stoffige Ik voor even vervangt voor de glanzende splinternieuwe en vooral verbeterde versie van jezelf. Oud en Nieuw moet hét perfecte feest vormen, omdat men op dat moment zijn perfecte Zelf wil zijn. Het wordingsproces ernaartoe met haar ongetwijfeld moeilijke momenten en teleurstellingen wordt even vergeten, stappenplannen verdwijnen onder de tafel op het moment dat de champagne boven de tafel komt. De I van het Ik wordt verbonden aan de I van Ideaal, in plaats aan I van Ijverig. Iets wat wellicht ook een verklaring biedt voor het feit dat in begin januari de meest depressieve dag van het jaar valt..
